السماء والعالم منتخبات جزء پنجاه وهفتم « 8 حديث » 1 - حكماء در باره انفجار چشمه سارها از دل زمين چنين گفته‌اند كه : بخار وقتي در داخل زمين حبس شود ، وشكاف ومنفذى نيابد ، به جهتي ميل مىكند وسرد شده آبهايش با اجزاى بخار مخلوط مىگردد ووقتي با رسيدن آبهاى ديگر كه به همين نحو به سمت آن دفع مىشوند افزايش يابد ، به نحوى كه زمين گنجايش آن را نداشته باشد موجب شكافتن زمين مىشود وچشمه سارها از آن بيرون مىزند . اما جريان آبها در پشت سر هم يا به اين جهت است كه آبهاى پشت سر ، آبهاى جلوتر را دفع مىكند يا به اين جهت است كه با آبهاى جلوتر جذب مىشود وبالضرورة خلئى در كار نيست زيرا بخارى كه تبديل به آب شده ، وبه روى زمين جارى گشته ، به مكان خودش بخار يا آب ديگرى را جذب مىكند تا خلئى نباشد وأو هم به نوبت خود تبديل به آب مىشود وجريان مىيابد وبه همين طرز هر جزئي جزء ديگر را به دنبال مىآورد . واما چشمه سارهاى راكد ، محصول بخارهايى است كه مواد آن به حدّى از كثرت وقدرت نمىرسد كه موجب شدت جريان شود يا آنچه در پشت سر هست به جلوتر از خود فشار وارد سازد ، وآن را به بيرون دفع كند . اما آبهاى قنات وچاهها ، محصول بخارهاى ناقص واندكى هستند كه قدرت شكافتن زمين را ندارند ووقتي انساني ، سنگينى زمين را از روى آن برمىگيرد با كمترين منفذى كه حاصل مىشود آب بيرون مىآيد واگر براي آن محل سيلابى قرار داده نشود چاه واگر قرار داده شود قنات به وجود مىآيد ، ونسبت قناتها به چاه‌ها مثل نسبت چشمه‌هاى جارى به چشمه‌هاى راكد مىباشد . و